15 juli 2026

Patiënt van de maand: Umi

Deze maand zetten we graag Umi in de kijker, Umi is een britse korthaar van 1jaar oud die onlangs gesukkeld heeft met FIP. Dankzij de goede opmerkzaamheid van de eigenaar waren we er optijd bij. Ondertussen doet Umi het ook weer zeer goed.

FIP (Feline Infectieuze Peritonitis) is een ernstige en complexe virusziekte die uitsluitend voorkomt bij katten. De aandoening wordt veroorzaakt door een mutatie van het feliene coronavirus (FCoV), een virus dat veel voorkomt bij katten, vooral in huishoudens waar meerdere katten samenleven of in asielen en catteries. De meeste katten die met dit coronavirus in contact komen, vertonen geen of slechts milde maagdarmklachten, zoals een korte periode van diarree. Bij een klein percentage van de besmette katten ondergaat het virus echter een mutatie, waardoor het zich kan vermenigvuldigen in bepaalde afweercellen van het lichaam. Dit leidt tot een ernstige ontstekingsreactie die bekendstaat als Feline Infectieuze Peritonitis, of kortweg FIP.

FIP komt vooral voor bij jonge katten tot ongeveer twee jaar oud, maar kan op elke leeftijd ontstaan. Factoren zoals stress, een verminderde weerstand, genetische aanleg en een hoge infectiedruk lijken een rol te spelen bij het ontstaan van de ziekte. Het is belangrijk om te weten dat FIP zelf niet besmettelijk is. Wel kan het gewone feliene coronavirus tussen katten worden overgedragen, voornamelijk via de ontlasting. Pas wanneer het virus binnen een individuele kat muteert, kan FIP ontstaan.

Er worden twee hoofdvormen van FIP onderscheiden: de natte (effusieve) vorm en de droge (niet-effusieve) vorm. Bij de natte vorm ontstaat er vochtophoping in de buik- of borstholte. Hierdoor kan de buik opvallend opzwellen of kan de kat ademhalingsproblemen ontwikkelen doordat vocht zich rond de longen ophoopt. Deze vorm ontwikkelt zich meestal snel en gaat vaak gepaard met aanhoudende koorts, verminderde eetlust, gewichtsverlies en lusteloosheid.

Bij de droge vorm is er geen vochtophoping, maar ontstaan ontstekingshaarden in verschillende organen, zoals de lever, nieren, lymfeklieren, ogen of hersenen. De symptomen zijn hierdoor veel gevarieerder en hangen af van de aangetaste organen. Katten kunnen onder andere vermageren, koorts ontwikkelen die niet reageert op antibiotica, oogontstekingen krijgen of neurologische klachten vertonen, zoals evenwichtsstoornissen, verlammingsverschijnselen of epileptische aanvallen. Sommige katten vertonen kenmerken van beide vormen tegelijk.

Het stellen van de diagnose FIP is vaak een uitdaging, omdat er geen enkele test bestaat die de ziekte met volledige zekerheid kan bevestigen bij een levende kat. De dierenarts baseert zich daarom op een combinatie van de voorgeschiedenis, het klinisch onderzoek, bloedonderzoek, echografie of radiografie, en indien aanwezig, onderzoek van het vocht uit de buik- of borstholte. In sommige gevallen zijn bijkomende onderzoeken, zoals PCR-testen of weefselonderzoek, nodig om de diagnose verder te ondersteunen.

Lange tijd werd FIP beschouwd als een vrijwel altijd dodelijke aandoening. Gelukkig is er de afgelopen jaren veel vooruitgang geboekt. Dankzij de ontwikkeling van antivirale geneesmiddelen is FIP tegenwoordig in veel gevallen behandelbaar. Wanneer de diagnose tijdig wordt gesteld en de behandeling snel wordt opgestart, herstellen steeds meer katten volledig en kunnen zij opnieuw een normaal leven leiden. De behandeling duurt doorgaans meerdere weken en vraagt een goede opvolging door de dierenarts, maar de prognose is vandaag aanzienlijk gunstiger dan enkele jaren geleden.

Preventie blijft belangrijk. Omdat het onderliggende coronavirus zich voornamelijk via de ontlasting verspreidt, helpen een goede hygiëne, het dagelijks reinigen van kattenbakken, voldoende kattenbakken in huishoudens met meerdere katten en het beperken van stress om de verspreiding van het virus te verminderen. Toch kan niet volledig worden voorkomen dat een kat FIP ontwikkelt. Vroege herkenning van de symptomen en een snelle diagnose blijven daarom essentieel om de kans op een succesvolle behandeling zo groot mogelijk te maken.